In the Context of the 1880 Ankara Provincial Report: The Administrative, Economic, and Social Dynamics of the City of Ankara

This study aims to examine the administrative, socio-economic, and demographic structure of the city of Ankara within the context of provincial governance in the late 19th century Ottoman Empire. The primary source of the research is the Ankara Province Report (Vilayet Lâyihası) dated 1880. Conducted using the historical document analysis method, one of the qualitative research techniques, the study provides a detailed assessment of Ankara’s administrative organization, population structure, economic activities, educational institutions, transportation infrastructure, and security conditions. The findings of the study indicate that although Ankara held a significant position among the provincial cities of the Ottoman Empire, it suffered from substantial deficiencies in infrastructure and public services. The Vilayet Lâyihası particularly emphasizes the inadequacy of transportation infrastructure, noting that the absence of macadam roads and railway projects severely limited commercial activity. In the field of education, the report highlights the necessity of increasing the number of rüşdiye (secondary) schools and promoting the establishment of sıbyan (primary) schools in rural areas. From a security perspective, the document draws attention to the growing incidence of banditry in rural areas and the insufficiency of the gendarmerie organization in addressing these issues. Demographically, Ankara is depicted as a multi-ethnic city inhabited by both Muslim and non-Muslim communities, with the latter playing a prominent role in commercial life. Economically, agriculture, animal husbandry, and trade constituted the main sources of livelihood; however, the lack of adequate infrastructure is identified as a major constraint on economic development. In conclusion, although Ankara was an important center among Ottoman provincial cities, it could not complete its full development due to deficiencies in infrastructure and public services. The Ottoman administration attempted various reforms to ensure the economic and social development of the city, but faced various obstacles in this process due to territorial and financial constraints. In this context, the Ankara Provincial Report (Lâyiha) is an important document on the reform process of the Ottoman provincial administration.

Keywords: Ankara provincial report, 19th century, Ottoman provincial administration, Socioeconomic structure, Demographic structure, Transportation infrastructure, Ankara

1880 Tarihli Ankara Vilayet Lâyihası Bağlamında, Ankara Kentinin İdari, Ekonomik ve Sosyal Dinamikleri

Çalışma, Osmanlı Devleti’nin 19. yüzyılın sonlarında taşra yönetimi bağlamında, Ankara kentinin idari, sosyoekonomik ve demografik yapısını incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırmanın temel kaynağını, 1880 tarihli Ankara Vilayet Lâyihası oluşturmaktadır. Nitel araştırma yöntemlerinden tarihsel belge analizi esas alınarak gerçekleştirilen çalışmada; Ankara’nın idari düzeni, nüfus yapısı, ekonomik faaliyetleri, eğitim kurumları, ulaşım altyapısı ve güvenlik durumu detaylı biçimde değerlendirilmiştir. Elde edilen bulgular, Ankara’nın taşra şehirleri arasında önemli bir konumda yer almakla birlikte, altyapı ve kamu hizmetleri bakımından ciddi eksiklikler taşıdığını göstermektedir. Lâyihada özellikle ulaşım altyapısının yetersizliği, şose yollar ve demiryolu projelerinin eksikliği nedeniyle ticari faaliyetlerin sınırlı kaldığı vurgulanmıştır. Eğitim alanında, rüşdiye mekteplerinin sayısının artırılması ve köylerde sıbyan mekteplerinin yaygınlaştırılması gerekliliği belirtilmiştir. Güvenlik açısından, taşrada artan eşkıyalık olayları ve jandarma teşkilatının yetersizliği dikkat çekmektedir. Demografik yapı açısından, Ankara’nın Müslüman ve gayrimüslim topluluklardan oluşan karma bir nüfusa sahip olduğu; gayrimüslimlerin ticari yaşamda belirleyici rol üstlendiği anlaşılmaktadır. Ekonomik açıdan ise tarım, hayvancılık ve ticaretin başlıca geçim kaynakları olduğu, ancak altyapı eksikliklerinin ekonomik büyümeyi sınırladığı tespit edilmiştir. Sonuç olarak, Ankara, Osmanlı taşra şehirleri arasında önemli bir merkez olmasına rağmen, altyapı ve kamu hizmetlerindeki eksiklikler nedeniyle tam anlamıyla gelişimini tamamlayamamıştır. Osmanlı yönetimi, şehrin ekonomik ve sosyal kalkınmasını sağlamak amacıyla çeşitli reform girişimlerinde bulunmuş, ancak bölgesel ve mali kısıtlamalar nedeniyle bu süreçte çeşitli engellerle karşılaşmıştır. Bu bağlamda, Ankara Vilayet Lâyihası, Osmanlı taşra yönetiminin reform sürecine ilişkin önemli bir belge niteliği taşımaktadır.

Anahtar Kelimeler: Ankara vilayet lâyihası, 19. yüzyıl, Osmanlı taşra yönetimi, Sosyoekonomik yapı, Demografik yapı, Ulaşım altyapısı, Ankara