Ankara Ulus Örneğinde Türk-İslam Mimari Mirasının Sürdürülebilir Turizm Bağlamında Değerlendirilmesi

Çalışmanın amacı, Ankara’nın Ulus semtinde yer alan Selçuklu ve Osmanlı dönemlerine ait Türk-İslam mimari mirasının sürdürülebilir turizm bağlamındaki potansiyelini, yerel halkın görüş ve deneyimleri doğrultusunda değerlendirmektir. Çalışmada kültürel miras; toplumsal bellek, ziyaret motivasyonu, turistik cazibe ve tanıtım, Türk-İslam mimarisi farkındalığı, kültürel mirasın korunması ve yerel halkın rolü çerçevesinde ele alınmıştır. Araştırma, nitel araştırma yaklaşımı temelinde tasarlanmıştır. Veriler, Ankara’da ikamet eden ve Ulus semtini deneyimlemiş 15 katılımcı ile gerçekleştirilen yarı yapılandırılmış görüşmeler aracılığıyla toplanmıştır. Görüşmeler yüz yüze ya da sesli iletişim araçları yoluyla gerçekleştirilmiş; elde edilen veriler betimsel analiz yaklaşımı çerçevesinde açık kodlama yoluyla çözümlenmiş ve genel algı ve kişisel deneyim, Ulus semtine yönelik görüşler, değer–sürdürülebilirlik–tanıtım ile katılım ve gelişim önerileri temaları altında değerlendirilmiştir. Araştırma bulguları, Ankara’ya ilişkin toplumsal belleğin kentin çok katmanlı tarihsel ve kültürel derinliğini yeterince yansıtmadığını göstermektedir. Buna karşın Ulus semtinin tarihsel çekirdek niteliği ve çok katmanlı yapısının kent kimliği açısından önemli olduğu yönünde güçlü bir yerel kabul bulunmaktadır. Çalışmada, Türk-İslam mimari mirasının önemli bir kültürel değer taşımasına rağmen yerel halk tarafından yeterince tanınmadığı; semtin turizm potansiyelinin ise tanıtım eksikliği, görünürlük sorunları ve fiziksel çevreye ilişkin yetersizlikler nedeniyle tam olarak değerlendirilemediği belirlenmiştir. Bununla birlikte katılımcılar, rehberli turlar, tematik rotalar ve bilgilendirici uygulamalar aracılığıyla bu mirasın daha görünür hâle getirilebileceğini ve semtin kültür turizmi açısından güçlendirilebileceğini ifade etmiştir. Bu yönüyle çalışma, Ankara özelinde kültürel mirasın toplumsal bellekteki temsil biçiminin turistik farkındalık ve kullanım düzeyiyle doğrudan ilişkili olduğunu ortaya koyarak literatüre özgün katkı sunmaktadır. Araştırma kapsamında ayrıca, Ulus’un tarihsel ve kültürel miras unsurlarını kapsayan sürdürülebilir turizm odaklı örnek bir kültürel yürüyüş rotası önerisi geliştirilmiştir. Bu önerinin hem kültürel mirasın görünürlüğünü artıracağı hem de yerel halkın katılımını önceleyen sürdürülebilir turizm uygulamalarına katkı sağlayacağı değerlendirilmektedir.

Anahtar Kelimeler: Sürdürülebilir turizm, Türk-İslam mimari mirası, Kültürel miras, Toplumsal bellek, Yerel halk algısı, Ulus, Ankara

Assessing Turkish-Islamic Architectural Heritage within the Context of Sustainable Tourism in Ankara Ulus

This study aims to evaluate the potential of the Turkish-Islamic architectural heritage from the Seljuk and Ottoman periods in the Ulus quarter of Ankara within the context of sustainable tourism, based on the views and experiences of local residents. In this study, cultural heritage is addressed through the dimensions of social memory, visit motivation, tourist attraction and promotion, awareness of Turkish-Islamic architecture, conservation of cultural heritage, and the role of the local community. The study was designed based on a qualitative research approach. Data were collected through semi-structured interviews with 15 participants residing in Ankara who had experienced the Ulus quarter. Interviews were conducted either face-to-face or via voice communication tools. The data were analyzed through descriptive analysis supported by open coding and interpreted under the themes of general perception and personal experience, views on the Ulus quarter, value-sustainability-promotion, and participation and development suggestions. The findings reveal that the social memory associated with Ankara does not adequately reflect the city’s multilayered historical and cultural depth. Nevertheless, there is a strong local consensus that Ulus, as the historical core of the city, plays a significant role in shaping Ankara’s urban identity. The study demonstrates that although Turkish-Islamic architectural heritage constitutes an important cultural asset, it is not sufficiently recognized by local residents. In addition, despite the quarter’s tourism potential, it cannot be fully realized due to inadequate promotion, visibility problems, and deficiencies in the physical environment. Furthermore, participants emphasized that guided tours, thematic routes, and informative practices could enhance the visibility of this heritage and strengthen the quarter of Ulus as a cultural tourism destination. In this respect, the study makes an original contribution to the literature by demonstrating, in the case of Ankara, that the ways in which cultural heritage is represented in social memory are directly related to the levels of touristic awareness and use. Within the scope of the research, a sample sustainable tourism-oriented cultural walking route covering the historical and cultural heritage assets of Ulus was also developed. This proposal is considered to both increase the visibility of cultural heritage and contribute to sustainable tourism practices that encourage local community participation.

Keywords: Sustainable tourism, Turkish-Islamic architectural heritage, Cultural heritage, Collective memory, Local community perception, Ulus (Ankara)