Ankara’da İmar Kirliliğinin Haritalanması: CBS Tabanlı Mekânsal Bir Değerlendirme

Kentsel gelişim süreçleri bağlamında imar kirliliği; planlama ilkeleri, şehircilik esasları ve kamu yararı gözetilmeksizin ortaya çıkan, rant odaklı ve düzensiz yapılaşma biçimlerini ifade eden çok boyutlu bir olgudur. Bu durum, kentlerin yalnızca fiziksel çevresini değil, aynı zamanda sosyal dokusunu, mekânsal bütünlüğünü ve kamusal alan kullanım biçimlerini de derinden etkilemekte ve tahrip etmektedir. Başkent Ankara’da özellikle Beytepe, İncek, Ovacık, Göksu ve Oran mahalleleri ve çevreleri ile Eskişehir ve Konya yolu akslarında yoğunlaşan yüksek katlı ve parçalı yapılaşma, bu olgunun mekânsal yansımalarını somut biçimde ortaya koymaktadır. Öte yandan ticaret ve konut odaklı mega projeler, kent silüetini bozmakta ve olağanüstü hizmet talebi yaratarak kent genelinde kelebek etkisi oluşturmaktadır. Bu çalışmanın amacı, 2000-2025 arasında Ankara’daki imar kirliliğinin çok boyutlu yapısını ve mekânsal dağılımını, inşaat ve gayrimenkul odaklı büyüme politikalarının etkileri çerçevesinde CBS tabanlı bir veritabanı oluşturularak analizlerle incelemektedir. Bulgular, 2010 yılı öncesinde düşük yoğunluklu ve kırsal niteliğe sahip olan, Beytepe, İncek, Ovacık, Göksu ve Oran çalışma bölgelerinin, özellikle 2015 yılı sonrasında plan kararlarıyla yüksek katlı yapılaşmaya dönüştüğünü ortaya koymuştur. Kentsel gelişimin ana ulaşım aksları etrafında yoğunlaştığı, dikey yapılaşmanın parçalı olarak değiştiği ve mevcut doku karakteriyle uyuşmadığı görülmüştür. Çalışmada ortaya çıkan bulgular; imar kirliliğinin fiziksel, mekânsal, sosyal, ekonomik, çevresel ve yönetsel boyutlarıyla kent yaşamını farklı şekillerde etkileyen bir olgu olduğunu göstermektedir. Çalışma; CBS tabanlı analizler ile mekânsal gelişim ve yapılaşma yoğunluğunun ayrıntılı analizi, imar kirliliğinin çok boyutlu etkilerini tartışması ve planlama süreçlerini iyileştirmeye yönelik somut politika önerileri sunması açısından önemlidir.

Anahtar Kelimeler: kirliliği, Coğrafi bilgi sistemleri, Mekânsal analiz, Kentsel gelişim, Dikey yapılaşma, Parçacıl planlama kararları, Ankara

Mapping Zoning Pollution in Ankara: A GIS-Based Spatial Assessment

In the context of urban development processes, zoning pollution is a multi-dimensional phenomenon that refers to profit-oriented, and irregular forms of construction that arise regardless of urban planning principles, the fundamentals of urbanism and the public interest. This situation profoundly affects and destroys not only the physical environment of cities but also their social fabric, spatial integrity, and public space usage patterns. Ankara, the capital city of Türkiye, the high-rise and fragmented construction concentrated especially in and around the Beytepe, İncek, Ovacık, Göksu, and Oran neighborhoods, as well as along the Eskişehir and Konya highways, concretely demonstrates the spatial reflections of this phenomenon. On the other hand, commercial and residential megaprojects disrupt the city skyline and create an extraordinary demand for services, generating a butterfly effect throughout the city. The aim of this study is to examine the multidimensional structure of zoning pollution that emerged in Ankara between 2000 and 2025 within a holistic approach and to reveal its spatial distribution through analyses based on a GIS-based database. The findings revealed that the study areas of Beytepe, İncek, Ovacık, Göksu, and Oran, characterized by low-density and rural land-use patterns prior to 2010, transformed into high-rise urban developments, particularly after 2015, as a result of planning decisions. It was observed that urban development was concentrated around the main transportation axes, and that vertical construction exhibited in a pattern that did not conform to the existing urban fabric. The findings of the study show that zoning pollution is a phenomenon that affects urban life in different ways through its physical, spatial, social, economic, environmental, and administrative dimensions. The study is significant because it provides a detailed evaluation of spatial development and building density through GIS-based analysis, discusses the multi-dimensional effects of zoning pollution, and offers concrete policy recommendations for improving planning processes.

Keywords: Zoning pollution, Geographic Information Systems, Spatial analysis, Urban development, Vertical construction, Fragmented planning decisions, Ankara